Việt Nam dùng giờ UTC+7 quanh năm, không đổi giờ mùa hè. So với Việt Nam, các nước châu Á lệch từ khoảng −5 giờ (vùng ven Địa Trung Hải của Tây Á) tới +5 giờ (viễn đông nước Nga); châu Âu chậm hơn khoảng 3–8 giờ; châu Phi chậm hơn khoảng 3–8 giờ, phần lớn đất liền là 4–7 giờ; châu Mỹ chậm hơn khoảng 9–16 giờ — gần như ngược ngày đêm; còn châu Đại Dương phần lớn đi trước Việt Nam 1–6 giờ, có đảo đi trước tới 7 giờ.
Chênh lệch thực tế còn thay đổi theo mùa vì nhiều nước châu Âu, Bắc Mỹ, một phần Australia và New Zealand áp dụng giờ mùa hè; và vì Bắc và Nam bán cầu có mùa hè ngược nhau, chênh lệch giữa Việt Nam với hai bên thay đổi theo hai chiều khác nhau trong năm.
Dưới đây là nguyên lý múi giờ, bảng tra chênh lệch với các thành phố lớn của từng châu lục, cách tính nhanh, chuyện giờ mùa hè, độ "rộng" múi giờ của mỗi châu lục, khung giờ thuận tiện để liên lạc, và vài chuyện lạ về giờ giấc trên thế giới.
Nguyên lý múi giờ trong một đoạn
Trái Đất quay một vòng 360 độ trong khoảng 24 giờ, tức mỗi giờ quay 15 độ kinh tuyến. Vì thế về nguyên tắc, cứ đi về phía đông 15 độ kinh độ, giờ Mặt Trời sớm hơn một tiếng. Hệ thống múi giờ chuẩn lấy giờ ở kinh tuyến gốc (đi qua Greenwich, Anh) làm mốc, gọi là giờ phối hợp quốc tế UTC; mỗi nước chọn một độ lệch so với UTC cho phù hợp vị trí và nhu cầu.
Việt Nam nằm khoảng giữa kinh độ 102 và 110 độ đông, gần kinh tuyến 105 độ đông, nên giờ UTC+7 (tương ứng kinh tuyến 105 độ) khớp khá sát với giờ Mặt Trời. Nhưng múi giờ là quyết định hành chính, không phải quy luật tự nhiên: nhiều nước chọn lệch khỏi kinh tuyến của mình vì muốn chung giờ với đối tác, hoặc muốn trời tối muộn hơn.
Ví dụ dễ thấy ngay quanh Việt Nam: Singapore và Malaysia nằm gần cùng kinh độ với Việt Nam nhưng dùng UTC+8, đi trước Việt Nam một giờ; Trung Quốc trải rộng khoảng năm múi giờ theo lý thuyết nhưng chỉ dùng một giờ chung UTC+8 cho cả nước. Ấn Độ dùng UTC+5:30, Nepal dùng UTC+5:45 — có nước dùng độ lệch nửa giờ, thậm chí 45 phút.
Bảng chênh lệch giờ với Việt Nam theo châu lục
Dấu "+" nghĩa là nơi đó đi trước Việt Nam, dấu "−" là đi sau. Với nơi có giờ mùa hè, ghi hai số: giờ chuẩn / giờ mùa hè của nơi đó.
| Châu lục | Thành phố hoặc vùng | Múi giờ (UTC) | Chênh với Việt Nam |
|---|---|---|---|
| Châu Á | Tokyo, Seoul | +9 | +2 giờ |
| Châu Á | Bắc Kinh, Singapore, Kuala Lumpur, Manila | +8 | +1 giờ |
| Châu Á | Bangkok, Viêng Chăn, Phnôm Pênh, Jakarta | +7 | Bằng giờ |
| Châu Á | New Delhi | +5:30 | −1 giờ 30 phút |
| Châu Á | Dubai | +4 | −3 giờ |
| Châu Âu | Moskva | +3 | −4 giờ |
| Châu Âu | Paris, Berlin, Rome | +1 / +2 | −6 giờ / −5 giờ |
| Châu Âu | London, Lisbon | 0 / +1 | −7 giờ / −6 giờ |
| Châu Phi | Nairobi | +3 | −4 giờ |
| Châu Phi | Johannesburg | +2 | −5 giờ |
| Châu Phi | Lagos | +1 | −6 giờ |
| Bắc Mỹ | New York, Toronto | −5 / −4 | −12 giờ / −11 giờ |
| Bắc Mỹ | Los Angeles, Vancouver | −8 / −7 | −15 giờ / −14 giờ |
| Nam Mỹ | São Paulo, Buenos Aires | −3 | −10 giờ |
| Châu Đại Dương | Perth | +8 | +1 giờ |
| Châu Đại Dương | Sydney, Melbourne | +10 / +11 | +3 giờ / +4 giờ |
| Châu Đại Dương | Auckland | +12 / +13 | +5 giờ / +6 giờ |
Quy tắc giờ mùa hè do từng nước quyết định và có thể thay đổi; trước khi hẹn một cuộc gọi quan trọng, nên kiểm lại bằng đồng hồ thế giới trên điện thoại. Ngoài ra Brazil và Argentina hiện không đổi giờ mùa hè, nên chênh với Việt Nam giữ 10 giờ quanh năm.
Cách tính nhanh giờ ở nơi khác
Không cần nhớ cả bảng; chỉ cần nhớ độ lệch UTC của nơi cần tính và làm ba bước:
- Lấy độ lệch UTC của nơi đó trừ đi 7 (độ lệch của Việt Nam). Ví dụ Tokyo +9 − 7 = +2; London giờ chuẩn 0 − 7 = −7; New York giờ chuẩn −5 − 7 = −12.
- Cộng kết quả vào giờ Việt Nam. Nếu ở Hà Nội đang 20 giờ, thì Tokyo là 22 giờ, London là 13 giờ, New York là 8 giờ sáng cùng ngày.
- Nếu kết quả vượt quá 24 hoặc dưới 0, đổi sang ngày hôm sau hoặc hôm trước. Ở Hà Nội 9 giờ sáng thứ Hai thì Los Angeles (giờ chuẩn −15) là 18 giờ chiều Chủ nhật.
- Kiểm tra giờ mùa hè: nếu nơi đó đang trong thời gian giờ mùa hè, độ lệch UTC tăng thêm 1 trước khi tính.
Một mẹo cho châu Mỹ: giờ ở bờ đông Bắc Mỹ gần như "ngược" giờ Việt Nam — khi Việt Nam 8 giờ sáng thì New York khoảng 8 giờ tối hôm trước (giờ chuẩn). Khung giờ thuận tiện để gọi giữa hai nơi thường là sáng sớm ở Việt Nam hoặc tối muộn ở Việt Nam.
Giờ mùa hè: hai bán cầu ngược nhau
Giờ mùa hè là việc vặn đồng hồ sớm thêm một tiếng trong những tháng ngày dài, để tận dụng ánh sáng buổi tối. Châu Âu và phần lớn Bắc Mỹ áp dụng từ khoảng tháng Ba tới tháng Mười hoặc tháng Mười Một. Theo quy tắc hiện hành, Liên minh châu Âu đổi giờ vào Chủ nhật cuối cùng của tháng Ba và tháng Mười; Hoa Kỳ và Canada đổi vào Chủ nhật thứ hai của tháng Ba và Chủ nhật đầu tiên của tháng Mười Một. Vì hai mốc này không trùng nhau, có vài tuần mỗi năm chênh lệch giữa London và New York khác bình thường một tiếng.
Ở Nam bán cầu, mùa hè rơi vào khoảng tháng Mười tới tháng Ba hoặc tháng Tư, nên các vùng có giờ mùa hè như đông nam Australia và New Zealand đổi giờ theo chiều ngược lại. Hệ quả cho người ở Việt Nam: vào tháng Một, Sydney đi trước Việt Nam 4 giờ còn London đi sau 7 giờ; vào tháng Bảy, Sydney chỉ đi trước 3 giờ còn London đi sau 6 giờ.
Vùng gần xích đạo, nơi độ dài ngày ít đổi theo mùa, hầu như không ai dùng giờ mùa hè — Việt Nam, phần lớn Đông Nam Á, châu Phi nhiệt đới đều giữ một giờ quanh năm. Nhiều nước ở vĩ độ cao cũng đã bỏ giờ mùa hè hoặc đang tranh luận có nên bỏ, nên bảng chênh lệch giờ không phải thứ cố định.
Mỗi châu lục trải trên bao nhiêu múi giờ
Châu Á rộng nhất theo chiều đông – tây nên trải nhiều múi nhất: từ UTC+2 ở bờ đông Địa Trung Hải tới UTC+12 ở bán đảo Kamchatka. Tuy vậy, nhiều nước lớn chọn gom về ít múi giờ, như Trung Quốc một múi, Ấn Độ một múi lệch nửa giờ, nên số "giờ thực dùng" ít hơn bề rộng địa lý.
Châu Âu phần lớn dùng ba múi: giờ Tây Âu (UTC+0, như Anh, Bồ Đào Nha, Ireland), giờ Trung Âu (UTC+1, phần lớn lục địa từ Tây Ban Nha tới Ba Lan) và giờ Đông Âu (UTC+2, như Hy Lạp, Phần Lan, Romania), cộng thêm giờ Moskva (UTC+3). Một điều thú vị: Tây Ban Nha nằm cùng kinh độ với Anh nhưng dùng giờ Trung Âu, nên Mặt Trời mọc và lặn muộn hơn nhiều so với giờ đồng hồ — một phần lý do bữa tối ở Tây Ban Nha thường muộn.
Châu Phi trải từ UTC−1 (Cape Verde) tới UTC+4 (các quốc đảo Ấn Độ Dương như Mauritius, Seychelles), phần lớn đất liền dùng từ UTC+0 tới UTC+3. Bắc Mỹ có sáu múi chính trên đất liền từ Alaska (UTC−9) tới vùng Đại Tây Dương của Canada (UTC−4), thêm Newfoundland lệch nửa giờ. Nam Mỹ nằm lệch hẳn về phía đông so với Bắc Mỹ, nên dùng từ UTC−5 (Colombia, Peru, Ecuador) tới UTC−3 (phần lớn Brazil, Argentina): Lima ở gần cùng kinh độ với New York, còn São Paulo đi trước New York hai giờ trong mùa đông của Bắc bán cầu. Châu Đại Dương trải từ Perth (UTC+8) qua miền trung Australia (UTC+9:30) tới New Zealand (UTC+12) và các đảo gần đường đổi ngày.
Khung giờ thuận tiện để liên lạc với từng châu lục
Với người ở Việt Nam cần gọi điện, họp trực tuyến hay nhắn tin cho người thân, bạn bè ở nước ngoài, có thể nhớ các khung giờ "chồng lấn" sau (tính theo giờ chuẩn, giờ mùa hè xê dịch một tiếng):
- Đông Á, Đông Nam Á, Australia: gần như trùng giờ làm việc; chênh nhiều nhất vài tiếng, chỉ cần tránh đầu sáng hoặc cuối chiều.
- Nam Á, Tây Á: buổi chiều Việt Nam là buổi trưa hoặc đầu chiều ở đó.
- Châu Âu và châu Phi: khoảng 14–18 giờ ở Việt Nam ứng với buổi sáng ở châu Âu và phần lớn châu Phi; buổi tối Việt Nam ứng với giờ trưa và đầu chiều ở đó.
- Bờ đông Bắc Mỹ: khoảng 7–9 giờ sáng ở Việt Nam là tối hôm trước ở New York; khoảng 20–22 giờ tối ở Việt Nam là sáng sớm cùng ngày ở New York.
- Bờ tây Bắc Mỹ: khoảng 6–9 giờ sáng ở Việt Nam là cuối chiều hôm trước ở Los Angeles — thường là khung dễ nhất.
- Nam Mỹ: khoảng 19–22 giờ ở Việt Nam là buổi sáng cùng ngày ở São Paulo, Buenos Aires.
- New Zealand: buổi sáng Việt Nam đã là đầu giờ chiều ở Auckland; nên liên lạc sớm.
Nguyên tắc chung: càng đi về phía tây (châu Âu, châu Phi, châu Mỹ), khung chung càng dịch về cuối ngày ở Việt Nam; với châu Mỹ, khung đó rơi vào sáng sớm hoặc tối muộn.
Những chuyện lạ về múi giờ trên các châu lục
Đường đổi ngày quốc tế chạy qua Thái Bình Dương. Đây là đường quy ước gần kinh tuyến 180 độ, nơi lịch nhảy một ngày. Một số quần đảo ở Kiribati dùng UTC+14, đi trước Việt Nam 7 giờ và là nơi đón năm mới sớm nhất thế giới; trong khi vài đảo không người ở Thái Bình Dương thuộc múi UTC−12. Hai nơi cách nhau không xa trên bản đồ nhưng lệch nhau tới hơn một ngày.
Nga trải dài 11 múi giờ. Từ vùng Kaliningrad bên biển Baltic (UTC+2) tới bán đảo Kamchatka (UTC+12). Khi người ở Kamchatka bắt đầu bữa tối, người ở Kaliningrad mới bắt đầu buổi sáng.
Pháp có nhiều múi giờ nhất nếu tính lãnh thổ hải ngoại. Các vùng lãnh thổ ở Caribe, Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương và Nam Mỹ khiến nước này trải trên hơn chục múi giờ, dù phần lục địa ở châu Âu chỉ dùng một.
Nam Cực không có múi giờ chung. Các trạm nghiên cứu thường dùng giờ của nước vận hành hoặc của thành phố tiếp tế gần nhất. Ở chính điểm cực Nam, mọi kinh tuyến gặp nhau nên khái niệm "giờ địa phương theo Mặt Trời" mất ý nghĩa.
Có múi giờ lệch 15 hay 45 phút. Nepal UTC+5:45, quần đảo Chatham của New Zealand UTC+12:45, và một vùng nhỏ ở tây nam Australia dùng giờ không chính thức lệch 45 phút. Đây là kết quả của những quyết định hành chính cụ thể, không phải sai sót.
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam có từng đổi múi giờ không?
Có. Trong thế kỷ 20, giờ chính thức ở các vùng khác nhau của Việt Nam từng thay đổi vài lần giữa UTC+7 và UTC+8. Từ giữa thập niên 1970, cả nước thống nhất dùng UTC+7 như hiện nay.
Vì sao có lúc Việt Nam chênh Mỹ 11 tiếng, có lúc 12 tiếng?
Vì bờ đông Hoa Kỳ áp dụng giờ mùa hè từ khoảng tháng Ba tới đầu tháng Mười Một. Khi đó New York dùng UTC−4, chênh Việt Nam 11 giờ; thời gian còn lại dùng UTC−5, chênh 12 giờ. Việt Nam không đổi giờ nên chênh lệch chỉ thay đổi từ phía Hoa Kỳ.
Khi Việt Nam đón năm mới thì châu lục nào đã đón trước, châu lục nào đón sau?
Châu Đại Dương và Đông Á đón trước: các đảo Kiribati sớm hơn Việt Nam 7 giờ, New Zealand 5–6 giờ, Nhật Bản và Hàn Quốc 2 giờ. Châu Âu đón sau Việt Nam khoảng 6–7 giờ, tức khoảng 6–7 giờ sáng ngày 1/1 theo giờ Việt Nam; bờ đông Bắc Mỹ đón vào khoảng giữa trưa ngày 1/1 theo giờ Việt Nam.
Bay từ Việt Nam sang châu Mỹ có thể "hạ cánh trước giờ cất cánh" không?
Có thể theo giờ địa phương. Vì châu Mỹ chậm hơn Việt Nam từ 10 tới 15 giờ, một chuyến bay ngắn hơn số giờ chênh lệch sẽ hạ cánh ở thời điểm đồng hồ địa phương sớm hơn giờ cất cánh tại Việt Nam, dù thực tế đã bay nhiều tiếng.
Nước nào có cùng giờ với Việt Nam?
Thái Lan, Lào, Campuchia, phần lớn miền tây Indonesia gồm Jakarta, và một phần miền trung nước Nga ở Siberia cùng dùng UTC+7. Mông Cổ cũng có vùng phía tây dùng UTC+7.
Lệch múi giờ ảnh hưởng tới cơ thể thế nào khi đi xa?
Đồng hồ sinh học cần thời gian để khớp với ngày đêm ở nơi mới, thường chậm hơn khi bay về phía đông. Các triệu chứng như mất ngủ, mệt ban ngày thường giảm dần sau vài ngày; mức độ tuỳ số múi giờ đi qua và từng người.
